Współczesne przekształcenia rynku w Kielcach
Analiza transformacji w kontekście adaptacji do zmian klimatu
Zakres analizy
Cel analizy
Celem analizy było zbadanie zmian w pokryciu terenu Rynku w Kielcach oraz ocena ich wpływu na zjawisko miejskiej wyspy ciepła.
Ramy czasowe
Analiza została przeprowadzona dla zdjęć lotniczych z 2003, 2021 oraz 2024 roku.
Obszar badań
Obszar badań obejmował obszar Rynku oraz placu św. Tekli w Kielcach.
Metodologia
W ramach przeprowadzonej analizy wykorzystano wtyczkę ICEtool w oprogramowaniu QGIS, zgodnie z wytycznymi dostarczonymi dla tego narzędzia.
Cel analizy
Celem analizy było zbadanie zmian pokrycia terenu Rynku w Kielcach oraz ocena ich wpływu na zjawisko miejskiej wyspy ciepła.
Ramy czasowe
Analiza została przeprowadzona dla zdjęć lotniczych z 2003, 2021 oraz 2024 roku.
Obszar badań
Obszar badań obejmował Rynek oraz plac św. Tekli w Kielcach.
Metodologia
W ramach przeprowadzonej analizy wykorzystano wtyczkę ICEtool w oprogramowaniu QGIS, zgodnie z wytycznymi dostarczonymi dla tego narzędzia.
Krótka historia kieleckiego Rynku
Rynek przed modernizacją w 2011 r.
Ryc. 1. Ortofotomapa Kielc z 2003 r. Źródło: Geoportal Kielce
Modernizacja Rynku w 2011 r.
Ryc. 2. Ortofotomapa Kielc z 2021 r. Źródło: Geoportal
W 2011 r. Rynek przeszedł gruntowną przebudowę. Założeniem projektu było przywrócenie temu miejscu jego dawnej funkcji oraz nawiązanie do starego, gotyckiego rynku, jaki istniał jeszcze na początku XX wieku. Z placu zniknęła większość zieleni i fontanna, która została zastąpiona kilkunastoma nowymi gejzerami. Płyta Rynku została wyłożona granitem i kwarcytem. Kamieniem w innych kolorach zaakcentowano kontury przebiegu średniowiecznych traktów z Krakowa do Bodzentyna i z Piotrkowa do Bodzentyna. Zlikwidowano rondo oraz ustawiono pręgierz i żeliwną studnie. Na części zwanej Placem św. Tekli powstał targ kwiatowy 2.
Rewitalizacja Rynku w 2024 r.
Ryc. 3. Rynek po zakończonej rewitalizacji w 2024 r. Źródło: W Kielcach
W 2024 r. w ramach ,,Zielonej rewitalizacji zabytkowego Śródmieścia Kielc” płyta Rynku została ponownie przebudowana3. Zaplanowane działania objęły wprowadzenie nowych nasadzeń roślinności, głównie w obrębie ratusza oraz ul. Warszawskiej. Dodano dodatkowe drzewa, głównie we wschodniej części placu, gdzie pojawiło się 6 nowych okazów. W miejsce starej lipy, która stwarzała zagrożenie, posadzono dąb. Dodatkowo, pojawiły się krzewy, trawy i roślinność okrywowa. Częściowo wyremontowano, a częściowo zainstalowano na nowo fontanny, które zostały oświetlone w okresie letnim. Dodano również elementy małej architektury, głównie ławki i słup ogłoszeniowy zlokalizowany przy ratuszu. Wyznaczona została także strefa odpoczynku z siedliskami na murkach i przy drzewach 4.
Cel, zakres i metodologia badań
Głównym celem analizy była ocena zmian przestrzennych Rynku w Kielcach w kontekście adaptacji do zmian klimatycznych. W badaniu przeanalizowano wpływ różnych materiałów pokrywających teren na temperaturę podłoża oraz na zjawisko miejskiej wyspy ciepła. W tym celu wykorzystano wtyczkę ICEtool z repozytorium programu QGIS, opartą na wstępnych pracach wykorzystujących procedury ICE opracowane przez Egis: Elioth i VRM 5.
Procedura modelowania powierzchniowej wyspy ciepła została przeprowadzona dla obszaru Rynku w trzech różnych okresach: przed modernizacją w 2011 roku (na podstawie ortofotomapy z 2003 roku), po modernizacji w 2011 roku (ortofotomapa z 2021 roku) oraz po planowanej rewitalizacji w 2024 roku (zdjęcia z drona oraz projekt rewitalizacji z nałożoną georeferencją). Analiza była wieloetapowa i polegała na ręcznej wektoryzacji zebranych informacji kartograficznych oraz stworzeniu bazy danych materiałów zastosowanych do pokrycia powierzchni terenu. Baza ta została opracowana zgodnie z wytycznymi skryptu ICEtool oraz załącznika zawierającego spis elementów pokrycia terenu.
Dodatkowym krokiem niezbędnym do przeprowadzenia analizy było utworzenie warstw zawierających budynki oraz drzewa. Atrybuty obu z nich, takie jak wysokość oraz średnica, zostały pozyskane za pomocą bazy BDOT10k, zdjęć lotniczych, portalu 3D Kielce oraz inwentaryzacji terenowej. Ostatnia z metod została zastosowana także w celu weryfikacji utworzonych baz pokrycia terenu.
Wykorzystując wbudowane narzędzie UMEP, opracowano mapy zacienienia badanego obszaru na podstawie warstw zawierających budynki i drzewa. Dla ujednolicenia wyników przyjęto datę 21 lipca jako reprezentatywną dla analizy.
Końcowym etapem badań było obliczenie temperatury powierzchni terenu dla każdego z analizowanych okresów. W tym celu wykorzystano dane pogodowe dla stacji Kielce – Suków za okres 2007-2021, dostępne w formacie .epw, które zostały pobrane ze strony climate.onebuilding.
Przeprowadzona analiza pozwoliła na kompleksową ocenę wpływu różnych materiałów pokrywających powierzchnię terenu na temperaturę podłoża w badanych okresach czasu, ukazując zmiany miejskiej wyspie ciepła na przestrzeni lat oraz efektywność podjętych działań rewitalizacyjnych w kontekście adaptacji do zmian klimatycznych.
Wyniki analizy
W ramach badań przeanalizowano materiały kartograficzne dla obszaru Rynku w Kielcach z lat 2003, 2021 oraz 2024. Podczas analizy skupiono się na zmianach przestrzennych i termicznych, w kontekście efektów działań rewitalizacyjnych zakończonych w 2024 roku.
Rynek przed modernizacją w 2011 r.
Rynek w Kielcach przed modernizacją stanowił miejsce o zupełnie innym charakterze niż obecnie. Był to przede wszystkim mały skwer otoczony rondem z ruchem samochodowym, co nadawało mu bardziej funkcjonalny niż rekreacyjny charakter. Przestrzeń wokół centralnego punktu obszaru była zdominowana głównie przez asfalt oraz kostkę brukową. Wyjątek stanowił jedynie Plac św. Tekli oraz niewielkie wysepki na jezdni rozdzielające pasy ruchu.
Centralna część placu dzięki dużej ilości zieleni oraz zbiornikowi retencyjnemu, była swego rodzaju „wyspą chłodu” w porównaniu do otaczających ją terenów utwardzonych. Zieleń miała duże znaczenie dla mikroklimatu tego obszaru, obniżając temperaturę i poprawiając komfort przebywania na świeżym powietrzu 6. Maksymalna temperatura powierzchni terenu wahała się w obrębie skweru w granicach 20 – 30 °C, podczas gdy tereny pokryte kostką brukową lub betonem osiągały wartości o wiele wyższe. Najwyższe temperatury, dochodzące do 50°C, odnotowano w obrębie dróg asfaltowych, charakteryzujących się niskim albedo, co sprzyjało nagrzewaniu ich powierzchni 7. Analiza wskazuje także na wyraźnie niższe wartości temperatury na Placu św. Tekli oraz przy granicach badanego obszaru, z wyjątkiem jego północnej pierzei. Tereny te cechowały się dużym zacienieniem przez pobliskie budynki, co chroniło je przed pełnym nasłonecznieniem. Średnia temperatura powierzchni obszaru w badanym okresie czasu wynosiła około 30,5°C, a maksymalna średnia temperatura powierzchni terenu osiągała 39,9°C.
Ryc. 4. Plan zagospodarowania terenu Rynku w Kielcach w 2003 r. Opracowanie własne.
Ryc. 5. Rozkład temperatury powierzchni terenu na Rynku w Kielcach w 2003 r. Opracowanie własne
Modernizacja Rynku w 2011 r.
Modernizacja Rynku przeprowadzona w 2011 roku przyniosła istotne zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym, skutkujące prawie całkowitym uszczelnieniem powierzchni terenu. Płyta placu została wyłożona granitem i kwarcytem, co przyczyniło się do usunięcia zieleni oraz części drzew z centralnej części obszaru. Badania naukowe wykazują, że wspomniane materiały charakteryzują się wysoką zdolnością akumulacji ciepła, co przyczynia się do efektu miejskiej wyspy ciepła 5. W wyniku tych działań, temperatura powierzchni obszaru w okresie letnim oscylowała w granicach 40 – 45°C. Pozostawione drzewa umieszczono w kwadratowych obmurówkach z drewnianymi siedziskami. Podobne rozwiązanie zastosowano na Placu św. Tekli, kształt murku był jednak półokrągły. Odsłonięte fragmenty ziemi pozostawiono także w obrębie robinii akacjowej oraz krzewów przy Ratuszu i miejskim szalecie. Wspomniane miejsca stanowiły najchłodniejsze punkty w obrębie badanego obszaru, z maksymalną temperaturą powierzchni wynoszącą 20 – 30°C. Niższymi wartościami temperatury powierzchniowej charakteryzowały się także tereny bezpośrednio przylegające do zieleni, gdzie wartość temperatury gruntu oscylowała w granicach 30 – 40°C.
Zieleń miejska odgrywała zatem kluczową rolę w regulacji temperatury poprzez proces transpiracji i zacienienie. Usunięcie roślinności skutkowało wzrostem temperatury powierzchni terenu oraz zwiększeniem efektu miejskiej wyspy ciepła 8. Analiza porównawcza stanu Rynku przed i po modernizacji wykazała, że średnia dzienna maksymalna temperatura powierzchni terenu wzrosła o 0,5°C, natomiast średnia dzienna temperatura gruntu o 1,5°C. Należy podkreślić, że powyższe wartości odnoszą się do temperatury powierzchni terenu, a nie temperatury odczuwalnej, która w upalne dni, bez obecności zieleni, może być znacznie wyższa. Badania nad percepcją termiczną w przestrzeniach miejskich wskazują, że brak zieleni i roślinności może prowadzić do wyższych temperatur odczuwalnych, co wpływa negatywnie na komfort mieszkańców 9.
Ryc. 6. Plan zagospodarowania terenu Rynku w Kielcach w 2021 r. Opracowanie własne.
Ryc. 7. Rozkład temperatury powierzchni terenu na Rynku w Kielcach w 2021 r. Opracowanie własne
Rewitalizacja Rynku w 2024 r.
Konieczność rewitalizacji i wprowadzenia większej ilości zieleni na płycie Rynku podyktowana była dostrzegalnym deficytem w jakości dotychczasowej przestrzeni. Mowa tutaj przede wszystkim o dyskomforcie cieplnym, który był szczególnie odczuwalny w okresie letnim, kiedy cienia na kieleckim Rynku można było szukać głównie pod parasolami lokali gastronomicznych. W odpowiedzi na te wyzwania, miasto Kielce wdrożyło strategiczny dokument „Plan Adaptacji do zmian klimatu Miasta Kielce do roku 2030”, zatwierdzony w 2019 roku, którego celem jest zmniejszenie negatywnego wpływu zmian klimatycznych. Jednym z działań ujętych w powyższym dokumencie była między innymi rewitalizacja Rynku.
Przed przystąpieniem do rewitalizacji badanego obszaru opracowano projekt zagospodarowania terenu oraz przeprowadzono ankietę w której obywatele mogli wyrazić swoje opinie. Wstępna koncepcja oraz założenia projektu obejmowały przede wszystkim10:
- Wprowadzenie intensywnie zielonej enklawy na Placu Św. Tekli (drzewa, zieleń niska, pnącza przy pełnych ścianach pawilonów kwiatowych na konstrukcjach samonośnych, drzewa przysłaniające szalet, rezygnacja z podkreślania obłych form szaletu krzewami).
- Wprowadzenie zieleni w miejscu rozjazdu Piotrkowskiej, Bodzentyńskiej i Dużej.
- Uzupełnienie zieleni wzdłuż pierzei południowej oraz wschodniej w oparciu o lipy – drzewa tego samego gatunku, które rosną na Rynku obecnie. W części południowej zakładano zaprojektowanie murków z siedziskami, które funkcjonują w tej części obecnie. W przypadku wschodniej części w obrębie drzew przewidywano wprowadzona zieleni średniowysokiej.
- Wprowadzenie dominanty w postaci dużego drzewa w miejscu starej lipy, której stan po przeprowadzonej ekspertyzie dendrologicznej został określony jako zły.
- Podkreślenie w przestrzeni placu rzutu dawnego Ratusza w Kielcach (zieleń niska-murawa/ujednolicona roślinność okrywowa).
- Utworzenie grupy zieleni przy pierzei północnej Rynku w postaci niższych drzew wielopiennych i niższej roślinności średniowysokiej.
- Lokalizacje przedpola z ławkami i zielenią przed Urzędem Miasta w postaci grupy niewysokich drzew wielopiennych oraz zieleni średniowysokiej.
Ryc. 8. Projekt rewitalizacji Rynku opracowany przez Pełnomocnika Prezydenta ds. Rewitalizacji Miasta – Architekta Miejskiego, mgr inż. Artura Hajdarowicza. Źródło: https://wypowiedzsie.kielce.eu/wypowiedzsie-rynek-wyniki.html
Koncepcja zagospodarowania terenu uwzględniała nie tylko wskazania dotyczące nasadzeń roślinności, lecz również graficzne przedstawienie ilości drzew, które wykorzystano jako podstawa do obliczeń docelowej temperatury powierzchni terenu. Plan ten wyraźnie pokazywał, że w obrębie Rynku zamierzano zwiększenie ilość zieleni, co miałoby bezpośredni wpływ na poprawę komfortu termicznego.
Analiza wstępnej wizji rewitalizacji Rynku wykazała, że najniższe wartości temperatury powierzchni gruntu występowały w obszarach, gdzie wprowadzono nowe nasadzenia i utworzono obszary zielone. Temperatury w tych rejonach oscylowały zazwyczaj w granicach 20 – 30°C, co jest znacząco niższą wartością w porównaniu do terenów uszczelnionych. Średnia maksymalna temperatura spadła względem stanu przed rewitalizacją o 2,4 °C, natomiast średnia dzienna temperatura gruntu zmniejszyła się o 1,8 °C.
Ryc. 9. Plan zagospodarowania terenu Rynku w Kielcach w 2024 r. (projekt rewitalizacji). Opracowanie własne.
Ryc. 10.Rozkład temperatury powierzchni terenu na Rynku w Kielcach w 2024 r. (projekt rewitalizacji). Opracowanie własne
Ostateczna rewitalizacja Rynku w Kielcach spotkała się z licznymi modyfikacjami pierwotnych założeń projektowych, które wpłynęły na kształt obecnej przestrzeni. Jedną z istotnych zmian była rezygnacja z wprowadzenia zieleni w miejscu rozjazdu ulic Piotrkowskiej, Bodzentyńskiej i Dużej, przez co obszar ten pozostał w dalszym stopniu utwardzony. Podobna modyfikacja dotyczyła planu wprowadzenia zieleni na placu rzutu dawnego Ratusza w Kielcach, gdzie ostatecznie zazieleniono jedynie jedną trzecią zakładanego obszaru. Dodatkowo, zrezygnowano z budowy murków z siedziskami w południowej pierzei oraz zieleni średniowysokiej w pierzei wschodniej, która miała stanowić uzupełnienie dla nowo posadzonych drzew. W rezultacie, zmieniono również powierzchnię i kształt zielonych enklaw w obrębie północnej części Rynku oraz w okolicach Urzędu Miasta.
Podczas rewitalizacji na płycie Rynku zasadzono łącznie 9 nowych drzew, wliczając w to dąb w miejscu starej lipy. Na Placu Św. Tekli posadzono kolejne 6 drzew. Statystyki te nie uwzględniały jednak niskich drzew wielopiennych, których pojawiło się kolejno: pięć na Rynku oraz sześć na Placu Św. Tekli. Pomimo wspomnianych nasadzeń, biorąc pod uwagę rozmiar obu obszarów, można odnieść wrażenie, że zieleni na Rynku w dalszym ciągu jest za mało. W wyznaczonych miejscach, zgodnie z koncepcją zagospodarowania terenu, można było wprowadzić dodatkowe drzewa wielopienne.
Istotnie zauważalny na kieleckim Rynku jest także brak trawy, co ma zarówno pozytywne jak i negatywne skutki. Z jednej strony, brak trawy redukuje koszty związane z jej pielęgnacją oraz minimalizuje konieczność częstego nawadniania 11, z drugiej strony mogłaby ona poprawiać jakość powietrza i zmniejszać temperaturę powierzchni terenu 12. Odkryte miejsca zostały jednak wyścielane korą drzewa, która jako materiał organiczny posiada zdolność do retencji wody oraz chroni glebę przed bezpośrednim promieniowaniem słonecznym 13.
Rewitalizacja badanego obszaru przyniosła jednak wymierne korzyści w postaci obniżenia temperatury powierzchni terenu. Z danych wynika, że maksymalna średnia dzienna temperatura gruntu zmniejszyła się o 1,1°C, a średnia dzienna temperatura powierzchni terenu spadła o 0,8°C. Największe zmiany odnotowano na Placu Św. Tekli oraz w okolicach Urzędu Miasta, gdzie zaobserwowano znaczny udział powierzchni o temperaturze maksymalnej w zakresie 20-30°C.
Efekty rewitalizacji mogłyby być jednak bardziej znaczące, gdyby nie zrezygnowano z początkowych założeń i koncepcji. Wyniki analizy wskazują, że średnia maksymalna temperatura powierzchni gruntu mogłaby być niższa o dodatkowe 1,3°C, a wartość średnia o kolejny 1°C, gdyby zrealizowano pełny plan nasadzeń i zazielenienia.
Ryc. 11.Plan zagospodarowania terenu Rynku w Kielcach w 2024 r. Opracowanie własne.
Ryc. 12.Rozkład temperatury powierzchni terenu na Rynku w Kielcach w 2024 r. Opracowanie własne
Wpływ zieleni na zmiany termiczne powierzchni terenu został udokumentowany wysoką korelacją pomiędzy udziałem terenów biologicznie czynnych, a średnią oraz minimalną temperaturą powierzchni gruntu. Uzyskane wyniki wynoszące -0,97 oraz -0,9, wskazują, że większy udział terenów zielonych przekłada się bezpośrednio na spadek temperatury otoczenia.
Analizując wyniki dotyczące temperatury gruntu w różnych okresach można zauważyć zależności między ilością zieleni, a temperaturą na Rynku w Kielcach. Największy udział terenów zielonych odnotowano dla ortofotomapy z 2003 r., kiedy ich udział wynosił 21,16%. Wartość ta znalazła swoje odzwierciedlenie w średniej temperaturze otoczenia, która była najniższa ze wszystkich okresów i wynosiła 30,5°C.
Wraz z uszczelnieniem badanego obszaru w 2011 r. oraz spadkiem zieleni do ok. 4%, zaobserwowano także wzrost temperatury powierzchniowej. Średnia temperatura na Rynku w Kielcach wzrosła wówczas o ok. 1,5 °C.
Sytuacja ta nieznacznie poprawiła się wraz z zakończoną w 2024 r. rewitalizacją Rynku, która wprowadziła w obrębie analizowanego obszaru nowe nasadzenia oraz tereny zielone. Względem poprzedniego okresu możemy mówić o wzroście z 2,55% do 8,96%. Wzrósł także udział powierzchni koron drzew – z 1,83% do 2,01%. Zmiany te przyniosły wymierny efekt w postaci spadku średniej temperatury powierzchni placu o ok. 0,8°C.
Ryc. 13. Udział powierzchni terenów zielonych oraz rozkład temperatury gruntu na Rynku w Kielcach w badanych przedziałach czasu. Opracowanie własne.
Analiza planu koncepcji rewitalizacji sugeruje, że końcowe efekty mogłyby być znacznie bardziej wymierne, gdyby zrealizowano pełną koncepcję zazielenienia placu oraz zmaksymalizowano liczbę nowych nasadzeń. Powierzchnia terenów zielonych mogłaby wówczas wynosić 15,5% zamiast 8,96%, a udział powierzchni koron drzew zwiększyłby się o dodatkowe 1,71%. W rezultacie średnia temperatura powierzchni terenu spadałaby o dodatkowy 1°C.
Należy podkreślić, że omawiane efekty mogą być bardziej wymierne wraz z upływem czasu. Roślinność miejska, w szczególności drzewa, w miarę wzrostu zwiększają swoje zdolności do pochłaniania promieniowania słonecznego i redukcji emisji ciepła. Proces ten wynika z transpiracji oraz cienia, jaki dają drzewa, co przyczynia się do obniżenia temperatury powierzchniowej i poprawy mikroklimatu miejskiego 14. Dlatego obecnie kluczowe jest odpowiednie pielęgnowanie zieleni miejskiej, aby w przyszłości mogła przynieść jeszcze bardziej wyraźne korzyści klimatyczne. Długoterminowe korzyści z rewitalizacji terenów zielonych są dobrze udokumentowane i obejmują poprawę jakości powietrza, redukcję efektu miejskiej wyspy ciepła oraz zwiększenie różnorodności biologicznej 15.
Podsumowanie
Badania nad przekształceniami Rynku w Kielcach w latach 2003-2024, oparte na zdjęciach lotniczych i analizie w QGIS z użyciem wtyczki ICEtool, wykazały istotne zmiany w zagospodarowaniu terenu oraz warunkach termicznych. Stwierdzono znaczne zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnych, które przed modernizacją w 2011 roku wynosiły około 21%.
Zmiany przestrzenne Rynku w 2011 roku przyniosły istotne zmniejszenie terenów zielonych, które po modernizacji stanowiły zaledwie 4% powierzchni obszaru. Działania rewitalizacyjne, przeprowadzone w 2024 roku, zwiększyły udział powierzchni biologicznie czynnych do 11%, co jednak nadal stanowi znacząco mniejszy wyniki niż przed przebudową placu.
Analiza zmian w udziale koron drzew wykazała, że w 2003 roku stanowiły one około 2,39% całkowitej powierzchni Rynku. Po modernizacji z 2011 roku udział ten zmniejszył się o 0,38%. Rewitalizacja przeprowadzona w 2024 roku poprawiła ten stan, zwiększając udział koron drzew o około 0,18%.
Zmiany w pokryciu terenu miały bezpośredni wpływ na warunki termiczne w obrębie badanego obszaru. Analiza wykazała silną korelację między wzrostem powierzchni terenów zielonych, a obniżeniem temperatury otoczenia. Korelacja na poziomie -0,97 między minimalną temperaturą gruntu, a ilością zieleni oraz -0,9 w przypadku średniej temperatury terenu wskazują, że obecność zieleni znacząco wpływa na spadek temperatury terenu. Drzewa, poprzez transpirację i zacienianie gruntu odgrywają kluczową rolę w poprawie komfortu termicznego, co jest szczególnie istotne w kontekście zmian klimatycznych i urbanizacji.
Najwyższe temperatury na Rynku odnotowano po modernizacji w 2011 roku (średnia maksymalna temperatura gruntu: 40,4°C; średnia temperatura terenu: 32°C). Rewitalizacja w 2024 roku poprawiła komfort termiczny obszaru obniżając średnią temperaturę gruntu o 0,8°C. Największe zmiany odnotowano na Placu Św. Tekli oraz w okolicach Urzędu Miasta, gdzie temperatury gruntu były najniższe (20-30°C).
Efekty rewitalizacji mogłyby być bardziej znaczące, gdyby zrealizowano pełny plan nasadzeń i zazielenienia. Analizy wskazują, że średnia maksymalna temperatura powierzchni gruntu mogłaby być niższa o dodatkowe 1,3°C, a wartość średnia o 1°C. Wraz z upływem czasu efekty te mogłyby być jeszcze bardziej wyraźne ze względu na fakt, że roślinność miejska, zwłaszcza drzewa, zwiększają zdolności do pochłaniania promieniowania słonecznego i redukcji emisji ciepła, co obniża temperaturę powierzchniową i poprawia mikroklimat miejski.
Badania wskazują, że długoterminowe korzyści z rewitalizacji terenów zielonych obejmują poprawę jakości powietrza, redukcję efektu miejskiej wyspy ciepła oraz zwiększenie różnorodności biologicznej 16. Kluczowe jest kontynuowanie działań na rzecz zazieleniania przestrzeni miejskich i ich odpowiednia pielęgnacja, aby w pełni wykorzystać potencjał rewitalizacyjny. Regularne monitorowanie i analiza zmian w zagospodarowaniu terenu umożliwią dostosowanie strategii zarządzania zielenią miejską oraz podejmowanie świadomych decyzji, które przyczynią się do poprawy jakości życia mieszkańców i ochrony środowiska.
Bibliografia
1 hhttps://kielce.naszemiasto.pl/kielecki-rynek-na-przestrzeni-wiekow-oto-jego-historia-na/ar/c1-9442207ttps://qgis-plugin-deepness.readthedocs.io/en/latest/ [dostęp 2024-07-30].
2 https://inwestycje.kielce.pl/mzd-kielce-rewitalizacja-srodmiescia-kielc-rynek/ [dostęp 2024-07-30].
3 https://kielce.eu/pl/dla-mieszkanca/nasze-miasto/zielona-rewitalizacja/rynek.html [dostęp 2024-07-30].
4 https://wkielcach.info/aktualnosci/zakonczyla-sie-przebudowa-rynku-jest-wiecej-przestrzeni-pod-ogrodki-gastronomiczne-zdjecia/ [dostęp 2024-07-30].
5 https://gitlab.com/elioth/ice [dostęp 2024-07-30].
6 Oke, T.R. (1982). The energetic basis of the urban heat island. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 108(455), 1-24.
7 Akbari, H., Pomerantz, M., & Taha, H. (2001). Cool surfaces and shade trees to reduce energy use and improve air quality in urban areas. Solar Energy, 70(3), 295-310.
8 Gill, S.E. et al. „Adapting cities for climate change: the role of the green infrastructure.” Built Environment, 2007).
9 Nikolopoulou, M., & Lykoudis, S. „Thermal comfort in outdoor urban spaces: analysis across different European countries.” Building and Environment, 2006)
10 https://wypowiedzsie.kielce.eu/wypowiedzsie-rynek-wyniki.html# [dostęp 2024-07-30].
11 Wong, N. H., Tan, P. Y., & Chen, Y. (2014). Study of thermal performance of extensive rooftop greenery systems in the tropical climate. Building and Environment, 38(1), 261-270.
12 Yang, J., Yu, Q., & Gong, P. (2015). Quantifying air pollution removal by green roofs in Chicago. Atmospheric Environment, 42(31), 7266-7273.
13 Biederman, L. A., & Harpole, W. S. (2013). Biochar and its effects on plant productivity and nutrient cycling: a meta-analysis. GCB Bioenergy, 5(2), 202-214.
14 Bowler, D. E., Buyung-Ali, L., Knight, T. M., & Pullin, A. S. (2010). Urban greening to cool towns and cities: A systematic review of the empirical evidence. Landscape and Urban Planning, 97(3), 147-155.
15 Tzoulas, K., Korpela, K., Venn, S., Yli-Pelkonen, V., Kazmierczak, A., Niemela, J., & James, P. (2007). Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. Landscape and Urban Planning, 81(3), 167-178.
16 Demuzere, M., Orru, K., Heidrich, O., Olazabal, E., Geneletti, D., Orru, H., … & Faehnle, M. (2014). Mitigating and adapting to climate change: Multi-functional and multi-scale assessment of green urban infrastructure. Journal of Environmental Management, 146, 107-115.
